Ders: Fen ve Teknoloji
Konu:Kimyasal tepkime çeşitleri nelerdir araştırınız.
A) ÖZELLİKLERİNE GÖRE :
1. Yanma Tepkimeleri
• Bir maddenin oksijenli verdiği tepkimelerdir.
Yanma tepkimesi için: yanıcı madde, hava(oksijen), tutuşma sıcaklığı gerekir.
Bu 3 faktörden birinin eksikliği yanmayı durdurur.CO2 gazının yangın söndürücü olmasının nedeni özkütlesinin havadan büyük olması ve yanıcı olmamasıdır.
• Organik bileşikler yanarlar.
Organik bileşiklerden yapılarında yalnız C ve H bulunduranlara hidrokarbon denir.Genel olarak CxHy formülü ile gösterilirler.Yapılarında C ve H’ın yanı sıra O, S, N ve halojen (F, Cl, Br, I) bulunduran organik bileşikler de vardır.
• Organik bir bileşiğin yanması sonucunda: CO2 oluşması bileşiğin C içerdiğini, H2O oluşması bileşiğin H içerdiğini, SO2 oluşması bileşiğin S içerdiğini, NO2 oluşması bileşiğin N içerdiğini kanıtlar.Oksijen havadan geldiği için bileşikte oksijen bulunup bulunmadığı ürünlerin türüne bakarak anlaşılmaz.
CS2’de C ve S olduğundan ürünler CO2 ile SO2’dir.C4H10’da C ve H olduğundan ürünler CO2 ve H2O’dur.C4H10 ile C4H10O3’ün yanma ürünleri aynıdır.Ancak oksijenin bir kısmı bileşik tarafından karşılandığından C4H10O3’ü yakmak için daha az miktarda oksijen yeterli olur.
• Metallerin oksijenle birleşmesi paslanma ya da oksitlenme olarak bilinir.Bu tür tepkimelere yavaş yanma da denir.
2. Sentez (Birleşme) Tepkimeleri
Birden fazla maddenin birleşerek tek bir ürün oluşturduğu tepkimelerdir.Bu olayda yan ürün oluşmaz.
3. Analiz (Ayrışma) Tepkimeleri
Bir bileşiğin kendinden daha basit yapılı maddelere ayrıştırılması tepkimeleridir.Elektroliz yolu ile ya da ısı alarak ayrışan maddeler vardır.
4. Yer Değiştirme Tepkimeleri
• Aktif olan bir elementin, kendinden daha az aktif olan (pasif) bir elementle yer değiştirmesi ile gerçekleşen tepkimelerdir.
• Sulu çözelti tepkimelerinin birçoğunda ise anyon ve katyonların her ikisi de yer değiştirir.
Çökelme ve nötrleşme tepkimeleri de yer değiştirme tepkimeleridir.
Çökelme:
Nötrleşme:
• Organik bileşiklerde de yer değiştirme tepkimeleri vardır.
5. İyonik Tepkimeler
Sulu çözeltilerde gerçekleşen tepkimeler iyonların etkileşmesine dayanır ve tepkime ürünlerinden biri çökerek (çökelme), sıvı (nötrleşme) ya da gaz halinde ortamdan ayrılabilir.İyonik tepkimelerde sadece tepkimeye giren iyonlar gösterilir.Böyle denklemlere net iyon denklemi denir.
B) ENERJİ DEĞİŞİMLERİNE GÖRE:
1. Ekzoterm Tepkimeler
Oluşumu sırasında dışarıya enerji (ısı-ısşık) veren tepkimelerdir.Yanma tepkimeleri çoğunlukla ekzoterm tepkimelerdir.
2. Endoderm Tepkimeler
Oluşumu sırasında dışarıdan enerji alan tepkimelerdir.
• Isı bakımından bir kapta ekzoterm bir tepkime gerçekleşiyorsa sistemin sıcaklığında artış olur; endoterm bir tepkime gerçekleşiyorsa sistemin sıcaklığında azalma olur.
C) MADDELERİN FİZİKSEL DURUMUNA GÖRE:
1. Homojen Tepkimeler
Tepkimeye girenlerle ürünler aynı fazdadır.
2. Heterojen Tepkimeler
Tepkimedeki maddeler farklı fazlardadır.
D) ELEKTRON ALIŞVERİŞİNE GÖRE:
1. Redoks (İndirgenme – Yükseltgenme) Tepkimeleri
Bu tür tepkimelerde elektron alışverişi ve değerlik değişmesi vardır.
2. Redoks Olmayan Tepkimeler
Bunlarda elektron alışverişi, değerlik değişmesi yoktur.
E) GERİ DÖNÜŞÜNE GÖRE
1. Tersinir Olmayan Tepkime
Girenlerin tamamen ürüne dönüştüğü tepkimelerdir.Organik maddelerin yanması, çökelme, kuvvetli asit ve bazların nötrleşmesi böyle tepkimelerdir.Tek yönlü olarak gösterilirler.
2. Tersinir Tepkime
Ürünlerin kendi aralarında etkileşip girenleri oluşturduğu tepkimelerdir. Çift yönlü olarak gösterilirler.
F)VERİMLERİNE GÖRE:
1. Artansız Tepkime
Tepkimeye giren maddelerin tümü tamamen tükenir.
2. Tüm Verimler Gerçekleşen Tepkime
Tepkimeye giren maddelerin en az biri tamamen tükenir.Böyle tepkimelerde tepkimeye giren maddelerden ortamda daha düşük oranda bulunan tamamen tükenir.Artansız tepkimeler tam verimle gerçekleşen tepkimelerdir.
3. Düşük Verimle Gerçekleşen Tepkime
Tepkimeye
YANMA TEPKİMELERİ
Yanma, havanın oksijeniyle maddelerin tepkimeye girmesidir. Yanma sonucunda oksijen atomu -2 değerliğini alır. Yanma olayı Egzotermik ( ısı veren ) bir olaydır. Bir yerde yanma olayının gerçekleşmesi için; 1- Yanıcı madde olmalı 2- Yakıcı madde ( oksijen ) olmalı ancak yeterli değil; 3- Yanıcı maddenin tutuşma sıcaklığına kadar ısıtılmış olması gerekir. Bu üç şart sağlanmassa yanma olayı gerçekleşmez. Yangını söndürmek için ; ¬Yanan madde ortamdan uzaklaştırılmalı ¬Yakıcı madde ortamdan uzaklaştırılmalı. ¬Yanıcı madde ile yakıcı madde arasındaki teması kesmeli. Bir nesnenin yangın söndürücü olabilmesi için; ¬ Öz kütlesi havadan ağır olmalı ¬ Tutuşma sıcaklığı çook çok yüksek olmalı Yanma olayı; a) Görünür yanma ( alevli ) b) Görünmez yanma ( alevsiz ) olmak üzere ikiye ayrılır. Ü Açık havada yanma olayı gerçekleşirse havanın hacimce ya da molce’ 1/5 inin oksijen gazı olduğu unutulmamalı
E ELEMENTİN YANMASI Bir element oksijen ile yandığında o elementin oksidi oluşur. Ancak oksitteki element maximum pozitif değerliğini almamışsa kısmi yanma, almışsa tam yanma olayı gerçekleşmiştir. C + ½ O2 ® CO + ısı kısmi yanma, görünür C + O2 ® CO2 + ısı tam yanma, görünür 2 Al + 3 O2 ® 2 Al2O3 görünmez, tam yanma 2 Fe + 3 O2 ® 3 Fe2O3 görünmez, tam yanma Ü Kısmi yanma sonucu oluşmuş bir oksit yeniden oksijen ile yanarak tam yanmayı gerçekleştirebilir. CO + ½ O2 ® CO2 N2O + 2 O2 ® N2O5 2 FeO + ½ O2 ® Fe2O3 Ü Tam yanma sonucu oluşan oksitler artık bir daha yanmazlar CO2 + O2 ® Yanmaz N2O5 + O2 ® Yanmaz Fe2O3 + O2 ® Yanmaz Ü Birer element olan soy gazlar yanmazlar.
F METALLERİN YANMASI Bir metal oksijen ile yandığında o metalin oksidi oluşur. Metal oksitler genellikle baz özelliği gösterir. Metallerin oksijenle tepkimesine PASLANMA ‘da denir. Ü Anfoter metallerin oksitleri anfoter özellik gösterir. 2 Al + 3 O2 ® 2 A2O3 anfoter oksit Mg + ½ O2 ® MgO bazik oksit 2 Na + ½ O2 ® Na2O bazik oksit
F AMETALLERİN YANMASI Bir ametal yandığında ametalin oksidi oluşur. Oluşan ametal oksit nötr ya da asit özellik gösterir.
2 C + O2 ® 2 CO nötr kısmi yanma C + O2 ® CO2 asidik tam yanma 2 N2 + O2 ® 2N2O nötr kısmi yanma N2 + O2 ® 2NO nötr kısmi yanma N2 + 5/2 O2 ® N2O5 asidik tam yanma 2 S + 3O2 ® 2SO2 asidik tam yanma
E BİLEŞİĞİN YANMASI Bir bileşik yandığında bileşikteki her bir elementin oksidi oluşur. Bileşiğin yanma tepkimesini şöyle sembolize edebiliriz
CH4 + 2 O2 ® CO2 + 2 H2O Al4C3 + 6 O2 ® 2 Al2O3 + 3 CO2 Mg3N2 + 4 O2 ® 3 MgO + N2O5 2 NH3 + 4 O2 ® N2O5 + 3 H2O
E KARIŞIMLARIN YANMASI Karışımlar saf maddelerin Fiziksel yollarla bir araya gelmesinden oluşmuşlardır. Bu nedenle karışımdaki maddelerin her biri tek başına yanar. ÖRNEK: Al + Mg alaşımında maddelerin mol sayları eşit ve toplam 0.6 moldür. Bu karışım tam oksitlenmesi için kaç gram O2 gazı gerekir? ( O = 16 ) ÇÖZÜM: Mol sayıları eşit olduğuna göre 0,6 molü iki eşit parçaya bölebiliriz. Bu oldan sonra yanma tepkimelerini yazarsak; 2 Al + 3 O2 ® 2 Al2O3 0,3 mol 0,45 mol 2 Mg + O2 ® 2 MgO 0,3 mol 0,15 mol
Görüldüğü gibi harcanan toplam O2 gazı ( 0,45 + 0,15 ) = 0,60 mol O2 gazının kütlesini bulacak olursak; m = n . MA ise m = 0,60 . 16 m = 9,6 gram
|
